Kiedy dozwolona jest jazda bez tachografu?

Każdy zawodowy kierowca musi rejestrować czas swojej pracy (czas prowadzenia pojazdu) w tachografie. Choć urządzenie to jest obowiązkowe w większości pojazdów ciężarowych i autobusów, przepisy przewidują od tego szereg wyjątków. Kiedy dozwolona jest jazda bez tachografu czy karty kierowcy? Kary za nieuzasadnioną rezygnację z rozliczenia mogą być wysokie, a kontrola nieprzyjemna.

Czym jest tachograf i do czego służy?

Tachograf to urządzenie, które montuje się w ciężarówkach i autobusach. Ma za zadanie rejestrować aktywność kierowcy, jego przerwy w pracy, okres odpoczynku, a także prędkość jazdy i pokonany dystans. 

Dzięki temu można kontrolować, czy kierowcy przestrzegają przepisów dotyczących czasu pracy i odpoczynku (swoją flotę można skonfigurować z funkcją TachoSpeed, aby jeszcze prościej zarządzać zasobami). Ma to kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa przewozu drogowego. Tachograf nie tylko chroni zawodowych kierowców przed przemęczeniem, ale także firmy transportowe przed karami finansowymi i utratą reputacji. 

Od 2006 roku w transporcie drogowym stosowane są głównie tachografy cyfrowe. Zapisują one dane na karcie kierowcy oraz w samej pamięci urządzenia. Pozwala to na szybki odczyt danych podczas kontroli drogowych.

Kto i kiedy musi stosować tachograf?

W tachograf muszą być wyposażone pojazdy ciężarowe o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony (łącznie z przyczepą lub naczepą) oraz autobusy przeznaczone do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą. 

Urządzenia tego wymaga się zarówno w transporcie krajowym, jak i międzynarodowym. Jego stosowanie ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa na drogach oraz ochronę kierowców przed nadmiernym przeciążeniem pracą. Obowiązek ten nie dotyczy jednak wszystkich – przepisy przewidują wyjątki, np. dla pojazdów wykorzystywanych przez służby ratunkowe, rolników czy przy transporcie na bardzo krótkich dystansach. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca zajmujący się profesjonalnym przewozem towarów lub osób musi wyposażyć swoją flotę w tachograf i kontrolować regularnie jego wskazania. 

Kiedy można jeździć bez karty kierowcy i tachografu?

Wspomnieliśmy, że przepisy dotyczące stosowania tachografu przewidują wyjątki, kiedy można jeździć bez karty kierowcy w tachografie czy w ogóle urządzenia rejestrującego.W jakich przypadkach jest dozwolona taka jazda?

• pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) nieprzekraczającej 3,5 tony w przewozie rzeczy (chyba że przepisy krajowe wprowadzają inne regulacje),
• autobusy/pasażerskie pojazdy przewożące 9 lub mniej osób łącznie z kierowcą, gdy wykonuje przewóz drogowy osób w charakterze zarobkowym lub regularnym na określonych, krótkich odległościach,
• przewozy lokalne lub krótkodystansowe, np. autobusy na regularnych trasach do 50 km; wówczas przepisy rozporządzenia WE nr 561/2006 zezwalają na zwolnienia,
• pojazdy służące do użytku niekomercyjnego władz publicznych, pojazdy pomocnicze, rolnicze czy leśne wykorzystywane w działalności rolniczej lub leśnej w obrębie 100 km od bazy przedsiębiorstwa (jeżeli pojazd i typ przewozu spełniają warunki przewidziane w krajowych ustawach),
• sytuacje awaryjne, jak zgubienie, kradzież lub uszkodzenie karty kierowcy, jeśli kierowca zgłosi to odpowiednim służbom i ma dokumenty potwierdzające zgłoszenie (przez krótki okres można używać wydruków z tachografu jako dokumentacji).

Uwaga!Do dyspozycji kierowcy jest także tryb OUT w urządzeniu. Tryb wyłączenia nie oznacza jednak, że kierowca może całkowicie ignorować obowiązki związane z dokumentowaniem czasu jazdy. Trasa czy typ przewozu powinny być dobrze udokumentowane, aby w razie kontroli móc wykazać, że przejazd spełniał warunki wyjątku. Brak dokumentacji lub błędne wykorzystywanie wyjątków może skutkować karami.

Obowiązek tachografu i karty kierowcy – wyjątki

Rodzaj przewozu	Czy wymagany tachograf?	Czy wymagana karta kierowcy?	Uwagi
pojazdy do 3,5 t DMC w przewozie rzeczy	NIE	NIE	od lipca 2026 część pojazdów od 2,5 t w transporcie międzynarodowym będzie musiała być wyposażona w tachograf
pojazdy powyżej 3,5 t DMC w transporcie towarów	TAK	TAK	to standardowy obowiązek dla transportu drogowego
autobusy przewożące 9 osób łącznie z kierowcą	NIE	NIE	powyżej 9 osób tachograf jest obowiązkowy, chyba że przejazd odbywa się na trasie do 50 km
przewozy regularne osób do 50 km	NIE	NIE	przykład to lokalne linie autobusowe
przewozy własne niekomercyjne (np. prywatna przeprowadzka)	NIE	NIE	potrzebna jest dokumentacja, że przejazd nie wynika z działalności zarobkowej
pojazdy rolnicze, leśne, budowlane wykorzystywane w obrębie 100 km od bazy	NIE	NIE	zwolnienia przewidziane w rozporządzeniu 561/2006 i prawie krajowym
pojazdy służ publicznych (np. wojsko, straż)	NIE	NIE	całkowicie wyłączone z obowiązku stosowania tachografów
zgubiona lub uszkodzona karta kierowcy	TAK	tymczasowo NIE	kierowca może jeździć do 15 dni na wydrukach z tachografu i po zgłoszeniu utraty lub kradzieży karty

Konsekwencje jazdy bez tachografu, gdy jest wymagany

Jazda bez tachografu mierzącego czas pracy kierowcy lub jazda bez karty kierowcy niesie za sobą poważne skutki – nie tylko dla samego kierowcy, ale i dla właściciela floty. Zgodnie z unijnymi przepisami (Rozporządzenie WE 2020/1054, 165/2014) i polskim prawem transportowym, firma może zostać ukarana grzywną w wysokości nawet 10 000 zł za brak tachografu w najnowszej wersji, a osoby zarządzające transportem – mandatem do 2000 zł. 

Poza tym niewłaściwa rejestracja czasu jazdy lub brak wymaganych wydruków lub danych z tachografu zwiększa ryzyko sankcji, np. kontroli Inspekcji Transportu Drogowego, wpisów w rejestrach naruszeń, a w skrajnych przypadkach nawet zawieszenia licencji transportowej lub cofnięcia uprawnień do wykonywania przewozów.

Jak przygotować się do kontroli? Dobre praktyki dla kierowców

Każdy kierowca powinien być gotowy na okazanie pełnej dokumentacji związanej z czasem pracy i obsługą tachografu w razie kontroli drogowej. Zawsze należy mieć pod ręką ważną kartę kierowcy oraz upewnić się, że dane z urządzenia są regularnie pobierane i archiwizowane. 

Dobrym nawykiem jest też sprawdzanie poprawności działania tachografu przed wyjazdem na trasę. Nie zaszkodzi mieć przy sobie wydruki (zwłaszcza gdy dojdzie do awarii urządzenia lub utraty karty).

Podstawą w kontroli jest weryfikacja:

• prawa jazdy,
• dowodu rejestracyjnego, 
• polisy OC,
• zlecenia przewozu.

Regularne szkolenia z obsługi tachografu i znajomości przepisów pomagają uniknąć błędów oraz stresu w trakcie kontroli. Z kolei porządek w dokumentacji znacznie skraca czas jej trwania.

24 września, 2025